Przegląd oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów przeglądy oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego muszą być przeprowadzane co najmniej raz w roku

Przegląd oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego obejmuje szereg czynności, których celem jest sprawdzenie prawidłowego działania systemu i jego zgodności z obowiązującymi przepisami.

1. Badania funkcjonalne: 

• Sprawdzenie poprawności działania opraw awaryjnych, zasilaczy awaryjnych oraz baterii. 
• Test funkcjonalny oświetlenia drogi ewakuacyjnej, oświetlenia stref otwartych i oświetlenia stref wysokiego ryzyka. 
• Weryfikacja czasu podtrzymania zasilania awaryjnego. 
• Kontrola działania automatycznego testu miesięcznego. 
• Sprawdzenie prawidłowego funkcjonowania opraw oświetlenia ewakuacyjnego w trybie awaryjnym. 

2. Oględziny: Dokładne oględziny opraw awaryjnych, kloszy, dyfuserów i innych elementów systemu pod kątem uszkodzeń mechanicznych, korozji, zabrudzeń i innych nieprawidłowości. 

• Weryfikacja poprawności oznakowania opraw awaryjnych i znaków bezpieczeństwa. 
• Sprawdzenie stanu okablowania i połączeń elektrycznych. 

3. Pomiary: 

• Pomiar natężenia oświetlenia na drogach ewakuacyjnych, w strefach otwartych i strefach wysokiego ryzyka. 
• Weryfikacja równomierności rozkładu światła. 
• Sprawdzenie wartości napięcia i prądu w obwodach zasilania awaryjnego. 

4. Dokumentacja: 

Podstawowe informacje dotyczące pomiarów oświetleniowych:

Czym jest natężenie oświetlenia? Natężenie oświetlenia to wielkość fizyczna określająca ilość światła padającego na daną powierzchnię. Jednostką natężenia oświetlenia jest luks (lx). Im wyższa wartość luksa, tym jaśniejsze jest oświetlenie. Dlaczego wykonuje się pomiary natężenia oświetlenia? Pomiary natężenia oświetlenia wykonuje się w celu: 

• Zapewnienia odpowiednich warunków do pracy i nauki: W zależności od rodzaju wykonywanej pracy lub nauki, wymagane są różne poziomy natężenia oświetlenia. Na przykład, osoby wykonujące prace precyzyjne potrzebują jaśniejszego oświetlenia niż osoby wykonujące prace fizyczne. 
• Zapobiegania zmęczeniu wzroku: Niedostateczne oświetlenie może powodować zmęczenie wzroku, bóle głowy i inne problemy ze wzrokiem. 
• Zwiększenie bezpieczeństwo: Odpowiednie oświetlenie może poprawić widoczność i zmniejszyć ryzyko wypadków. 
• Spełnienie norm prawnych: W wielu miejscach, takich jak biura, szkoły i zakłady pracy, obowiązują normy dotyczące natężenia oświetlenia. 

Jak wykonuje się pomiary natężenia oświetlenia? 

Pomiary natężenia oświetlenia wykonuje się za pomocą luksomierza. Luksomierz to przyrząd, który mierzy ilość światła padającego na jego czujnik.

 

Przed wykonaniem pomiarów należy określić siatkę pomiarową, czyli rozmieszczenie punktów, w których będą dokonywane pomiary. Siatka pomiarowa powinna być dostosowana do rodzaju pomieszczenia i wykonywanej pracy.

 

Pomiary należy wykonywać w warunkach typowych dla danego pomieszczenia. Oznacza to, że w pomieszczeniu powinny być włączone wszystkie lampy, a okna powinny być zasłonięte lub otwarte w zależności od pory dnia. 

 

Wyniki pomiarów należy zanotować w protokole pomiarowym.

W protokole powinny znaleźć się informacje o: 

• dacie pomiaru 
• miejscu pomiaru 
• użytym luksomierzu 
• siatce pomiarowej 
• wynikach pomiarów
• dacie następnych pomiarów 

Pomiary natężenia oświetlenia mogą wykonywać osoby które posiadają odpowiednią wiedzę i doświadczenie. Mogą to być osoby z wykształceniem elektrycznym lub osoby przeszkolone w zakresie pomiarów oświetlenia.

 

Dodatkowe informacje dotyczące podstaw prawnych nakazujących wykonywanie pomiarów oświetleniowych.

1. Przygotowanie do pomiarów: 

• Zapoznanie się z dokumentacją: Należy sprawdzić projekt oświetlenia, plany pomieszczeń i specyfikacje opraw, jeśli są dostępne. 
• Sprawdzenie luksomierza: Upewnij się, że używany luksomierz ma aktualne świadectwo wzorcowania. Sprawdź jego prawidłowe działanie i stan baterii. 
• Warunki pomiarowe: Pomiary oświetlenia elektrycznego należy przeprowadzać bez dostępu światła dziennego (zasłonięte okna) oraz po upływie co najmniej 30 minut od włączenia lamp (w przypadku nowej instalacji zaleca się odczekanie 100 godzin). Temperatura i wilgotność powietrza powinny być zgodne ze specyfikacją miernika. 
• Plan pomiarowy: Określ punkty pomiarowe w pomieszczeniu. W większych pomieszczeniach stosuje się siatkę pomiarową. Norma PN-EN 12464-1 podaje wytyczne dotyczące minimalnej liczby punktów pomiarowych w zależności od wskaźnika pomieszczenia. Nie uwzględnia się pasa o szerokości 0,5 m przy ścianach, chyba że tam znajduje się stanowisko pracy. 
• Osoba wykonująca pomiar: Powinna być ubrana w ciemne, matowe ubranie, aby uniknąć odbijania światła, i unikać zasłaniania czujnika luksomierza. 

2. Wykonanie pomiarów: 

• Umieszczenie czujnika: Głowicę pomiarową luksomierza należy umieszczać w płaszczyźnie roboczej (zazwyczaj na wysokości blatu biurka lub podłogi w ciągach komunikacyjnych) i w punktach określonych w planie pomiarowym. Należy utrzymywać czujnik stabilnie i zgodnie z płaszczyzną pomiaru (poziomo, pionowo lub ukośnie). 
• Odczyt wartości: Po ustabilizowaniu się wskazania luksomierza, należy odczytać i zapisać wartość natężenia oświetlenia w luksach (lx). 
• Wielokrotne pomiary: W zależności od potrzeb i specyfiki pomieszczenia, pomiary wykonuje się w kilku punktach, aby ocenić równomierność oświetlenia. 
• Dodatkowe pomiary (w zależności od potrzeb): Czasami wykonuje się pomiary luminancji (jaskrawości), olśnienia (UGR), czy temperatury barwowej światła. 

3. Analiza wyników: 

• Porównanie z normami: Zmierzone wartości natężenia oświetlenia należy porównać z wymaganiami określonymymi w normie PN-EN 12464-1 dla danego typu pomieszczenia i wykonywanych czynności. 
• Ocena równomierności: Oblicza się równomierność oświetlenia, która jest stosunkiem minimalnego natężenia oświetlenia do średniego natężenia oświetlenia na danej powierzchni. Norma określa minimalne wartości równomierności. 
• Ocena olśnienia: W przypadku stanowisk z monitorami ekranowymi, ocenia się ryzyko olśnienia za pomocą wskaźnika UGR (Unified Glare Rating). 
• Dokumentowanie wyników: Wszystkie wyniki pomiarów, warunki pomiarowe, użyty sprzęt oraz wnioski z analizy należy udokumentować w protokole z pomiarów oświetlenia. 

Podsumowując, prawidłowe wykonanie pomiarów oświetleniowych wymaga przestrzegania norm, użycia sprawnego i wzorcowanego sprzętu, dokładnego planowania i starannego przeprowadzenia pomiarów w reprezentatywnych punktach. Wyniki pomiarów są kluczowe do oceny jakości oświetlenia i zapewnienia odpowiednich warunków pracy i użytkowania budynków.

Do pomiarów oświetleniowych służą luksomierze  

W celu zapewnienia bezpieczeństwa osób przebywających w budynkach należy wykonywać pomiary oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego 

Regularne pomiary pozwalają na sprawdzenie, czy instalacja oświetlenia awaryjnego spełnia określone normy i zapewnia odpowiedni poziom natężenia światła w razie awarii zasilania podstawowego.

 

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2011 Nr 231, poz. 1395), pomiary oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego należy wykonywać przynajmniej raz w roku. Częstotliwość pomiarów może być zwiększona w zależności od rodzaju obiektu i zagrożeń z nim związanych. Na przykład w obiektach o podwyższonym ryzyku pożarowym pomiary mogą być wymagane częściej. Jak wykonywane są pomiary oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego? Pomiary oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego wykonuje się przy użyciu luksomierza. Urządzenie to mierzy natężenie oświetlenia w luksach (lx).

Pomiary należy przeprowadzać w następujących miejscach: 

• na drogach ewakuacyjnych, w tym na schodach, korytarzach i przejściach. 
• w pobliżu wyjść ewakuacyjnych i znaków bezpieczeństwa. 
• w pomieszczeniach, w których mogą przebywać osoby o ograniczonej mobilności. 

Podczas pomiarów należy wziąć pod uwagę następujące czynniki: 

• Poziom natężenia oświetlenia powinien być zgodny z normami PN-EN 1838 i PN-EN 50 172. 
• oświetlenie powinno być równomiernie rozmieszczone na całej długości drogi ewakuacyjnej. 
• oprawy oświetleniowe powinny być czyste i sprawne. 

Zaleca się, aby pomiary były przeprowadzane przez firmy specjalizujące się w pomiarach oświetlenia. Firmy takie posiadają odpowiedni sprzęt i wiedzę, aby zapewnić dokładność pomiarów.

Kiedy przeprowadza się pomiary oświetlenia awaryjnego? 

• Po instalacji: Po zakończeniu montażu systemu oświetlenia awaryjnego, przed oddaniem obiektu do użytku, wykonuje się pomiary odbiorcze w celu weryfikacji zgodności z projektem i normami. 
• Okresowo (pomiary eksploatacyjne): W trakcie eksploatacji obiektu przeprowadza się regularne kontrole i pomiary, których częstotliwość zależy od przepisów i zaleceń, ale zazwyczaj obejmuje: Cotygodniowe lub codzienne kontrole wzrokowe: Sprawdzenie, czy oprawy awaryjne są czyste, nieuszkodzone i czy sygnalizują ewentualne usterki (np. świecąca dioda awarii). Miesięczne lub kwartalne testy funkcjonalne: Krótkotrwałe (np. kilkuminutowe) symulowanie awarii zasilania w celu sprawdzenia, czy oprawy awaryjne włączają się i świecą z odpowiednią jasnością. 
• Roczne pełne testy czasu działania: Przeprowadzenie testu polegającego na symulowaniu awarii zasilania na czas odpowiadający nominalnemu czasowi pracy awaryjnej (zazwyczaj 1 lub 3 godziny, w zależności od przepisów). Po teście sprawdza się, czy oświetlenie działało przez wymagany czas i czy akumulatory się ładują. 
• Po konserwacji lub naprawie: Po każdej znaczącej konserwacji lub naprawie systemu oświetlenia awaryjnego należy przeprowadzić pomiary w celu upewnienia się, że system działa prawidłowo. 

Jak przeprowadza się pomiary oświetlenia awaryjnego? 

Pomiary oświetlenia awaryjnego obejmują ocenę kilku kluczowych parametrów: 

1. Natężenie oświetlenia: Mierzy się za pomocą luksomierza w kluczowych punktach na drogach ewakuacyjnych, przy znakach bezpieczeństwa, w pobliżu sprzętu przeciwpożarowego i innych miejscach wskazanych w normach. Wartości minimalne natężenia oświetlenia awaryjnego są ściśle określone w przepisach (np. minimum 1 luks na osi drogi ewakuacyjnej i 0,5 luksa na jej pasie). Pomiary wykonuje się po ustabilizowaniu się światła awaryjnego. Punkty pomiarowe zazwyczaj znajdują się na poziomie podłogi. 
2.  Równomierność oświetlenia: Sprawdza się, czy rozkład światła na drogach ewakuacyjnych jest wystarczająco równomierny, aby zapewnić bezpieczne poruszanie się. Określa się stosunek minimalnego natężenia oświetlenia do maksymalnego lub średniego. 
3.  Czas działania: Podczas rocznego pełnego testu czasu działania monitoruje się czas pracy oświetlenia awaryjnego po symulowaniu awarii zasilania. Należy udokumentować, że oświetlenie działało przez wymagany okres (np. 1 lub 3 godziny). 
4.  Czas przełączania: Sprawdza się, jak szybko oprawy awaryjne włączają się po zaniku normalnego zasilania. Czas ten powinien być jak najkrótszy (zazwyczaj poniżej 0,5 sekundy). 
5.  Funkcjonalność znaków bezpieczeństwa: W przypadku znaków podświetlanych awaryjnie, mierzy się ich luminancję (jasność) i sprawdza, czy są dobrze widoczne z wymaganej odległości. 
6.  Sprawność akumulatorów: Podczas testów czasu działania ocenia się również sprawność akumulatorów i ich zdolność do utrzymania napięcia przez wymagany czas. Po teście sprawdza się, czy akumulatory są prawidłowo ładowane. 

 Sprzęt: 

Do przeprowadzania pomiarów oświetlenia awaryjnego wykorzystuje się:

• Luksomierz: Do pomiaru natężenia oświetlenia. 
• Stoper lub timer: Do pomiaru czasu działania i czasu przełączania. 
• Miernik luminancji (czasami): Do pomiaru jasności znaków bezpieczeństwa. 
• Protokół pomiarowy: Do zapisywania wyników pomiarów, dat, miejsca, użytego sprzętu, oceny zgodności z wymaganiami oraz ewentualnych uwag i zaleceń. 

Kto przeprowadza pomiary? 

Pomiary oświetlenia awaryjnego powinny być przeprowadzane przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i przeszkolenie w zakresie systemów oświetlenia awaryjnego oraz umiejętności posługiwania się odpowiednim sprzętem pomiarowym. Często są to elektrycy z uprawnieniami SEP lub inne wykwalifikowane osoby zajmujące się bezpieczeństwem pożarowym i eksploatacją budynków. 

Dokumentacja: 
Wyniki wszystkich pomiarów i testów oświetlenia awaryjnego muszą być dokumentowane w protokole, który jest przechowywany zgodnie z obowiązującymi przepisami. Protokół powinien zawierać wszystkie istotne informacje dotyczące przeprowadzonych badań, uzyskanych wyników oraz ocenę stanu technicznego systemu oświetlenia awaryjnego.

Pomiary oświetlenia przeprowadza się w celu oceny ilości i jakości światła w danym pomieszczeniu lub na danym obszarze. Celem jest sprawdzenie, czy oświetlenie spełnia obowiązujące normy, przepisy BHP oraz potrzeby użytkowników, zapewniając komfort i bezpieczeństwo pracy lub użytkowania przestrzeni. 

Jak przeprowadza się pomiary oświetlenia? 

Do przeprowadzenia pomiarów oświetlenia używa się specjalistycznego urządzenia zwanego luksomierzem. Luksomierz mierzy natężenie oświetlenia, czyli strumień świetlny padający na jednostkę powierzchni (jednostką jest luks - lx). 

Podstawowe kroki podczas pomiaru natężenia oświetlenia: 

1. Wykonanie pomiarów: 

• Umieszczenie czujnika luksomierza: Czujnik luksomierza umieszcza się w wyznaczonym punkcie pomiarowym, równolegle do badanej powierzchni. Należy upewnić się, że czujnik nie jest zasłonięty przez osobę wykonującą pomiar ani inne przedmioty. 
• Odczyt wartości: Po ustabilizowaniu się wskazania luksomierza, odczytuje się wartość natężenia oświetlenia w luksach (lx). 
• Zapisanie wyników: Wyniki pomiarów notuje się w protokole, wskazując numer punktu pomiarowego i zmierzoną wartość. 

1. Analiza wyników: 

• Porównanie z normami: Zmierzone wartości natężenia oświetlenia porównuje się z wymaganiami określonymi w obowiązujących normach (np. PN-EN 12464-1:2021 Światło i oświetlenie - Oświetlenie miejsc pracy - Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach, PN-EN 12464-2:2014 Światło i oświetlenie - Oświetlenie miejsc pracy - Część 2: Miejsca pracy na zewnątrz) oraz przepisach BHP. 
• Ocena równomierności oświetlenia: Oprócz wartości bezwzględnych, ważna jest również równomierność oświetlenia na danej powierzchni. Oblicza się stosunek minimalnego natężenia oświetlenia do średniego lub maksymalnego. Normy określają minimalną dopuszczalną równomierność. 
• Ocena olśnienia: Subiektywna ocena olśnienia (dyskomfortowego lub przykrego) również jest ważnym elementem oceny jakości oświetlenia. Można stosować specjalne metody oceny olśnienia, jeśli jest to wymagane. 

Rodzaje badań oświetlenia: 

W zależności od celu i zakresu, badania oświetlenia można podzielić na kilka rodzajów: 

1. Pomiary eksploatacyjne (kontrolne): 

• Przeprowadzane okresowo w istniejących instalacjach oświetleniowych w celu sprawdzenia, czy parametry oświetlenia nadal spełniają wymagania norm i przepisów. 
• Pozwalają na wykrycie zużycia źródeł światła, zabrudzenia opraw, nieprawidłowych ustawień i innych czynników wpływających na pogorszenie jakości oświetlenia. 
• Częstotliwość pomiarów eksploatacyjnych jest określona w przepisach lub zaleceniach. 

1. Pomiary odbiorcze (powykonawcze): 

• Wykonywane po oddaniu nowej lub zmodernizowanej instalacji oświetleniowej do użytku. Mają na celu sprawdzenie, czy wykonana instalacja jest zgodna z projektem i spełnia wymagania norm i przepisów. 
• Stanowią podstawę do odbioru technicznego instalacji. 

1. Pomiary na stanowiskach pracy: 

• Szczegółowe pomiary natężenia oświetlenia na konkretnych stanowiskach pracy, uwzględniające specyfikę wykonywanych zadań wzrokowych. 
• Pozwalają na ocenę, czy oświetlenie jest odpowiednie do wykonywanej pracy i zapewnia komfort wzrokowy. 

1. Pomiary oświetlenia awaryjnego: 

• Sprawdzenie parametrów oświetlenia awaryjnego (dróg ewakuacyjnych, znaków bezpieczeństwa) pod kątem natężenia i czasu działania. 
• Mają na celu zapewnienie bezpiecznej ewakuacji w przypadku awarii oświetlenia podstawowego. 

1. Pomiary oświetlenia zewnętrznego: 

• Ocena natężenia oświetlenia na terenach zewnętrznych (drogi, parkingi, place budowy itp.) pod kątem bezpieczeństwa i komfortu użytkowania. 

1. Badania jakościowe oświetlenia: takie jak: 

• Równomierność oświetlenia: Rozkład światła na danej powierzchni. Olśnienie: Uciążliwe lub przykre wrażenie wzrokowe spowodowane nadmierną luminancją lub kontrastem. 
• Wierność oddawania barw (CRI): Zdolność źródła światła do wiernego odwzorowywania barw oświetlanych przedmiotów. 
• Temperatura barwowa (CCT): Subiektywne wrażenie barwy światła (ciepłe, neutralne, zimne). 
• Migotanie światła (flicker): Szybkie zmiany strumienia świetlnego, które mogą być szkodliwe dla zdrowia i komfortu. 

Wyniki pomiarów oświetlenia są dokumentowane w protokole pomiarowym, który zawiera informacje o dacie i miejscu pomiaru, zastosowanej metodzie i sprzęcie, punktach pomiarowych, zmierzonych wartościach, ocenę zgodności z normami i przepisami oraz ewentualne wnioski i zalecenia. Pomiary oświetlenia powinny być przeprowadzane przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i przy użyciu sprawnego i skalibrowanego sprzętu.